Oświęcim należy do jednych z najstarszych polskich grodów
kasztelańskich. Nie posiada swojej metryki, nie zachowały się również
żadne bezpośrednie przekazy źródłowe związane z jego początkami. Z
nazwą tej starej osady spotkano się po raz pierwszy dopiero w
średniowiecznych kronikach. Oto najważniejsze fakty z historii naszego
miasta:
- ok. 1179r. - przekazanie kasztelanii oświęcimskiej przez Kazimierza
Sprawiedliwego, księcia krakowskiego, na rzecz swojego bratanka Mieszka
Plątonogiego, księcia opolskiego i pana na Raciborzu. (Oderwanie tej
kasztelanii od ziemi krakowskiej nie spowodowało istotnych zmian w
statusie prawno-kościelnym tych terenów, gdyż aż do roku 1821 ziemia ta
przynależała nadal do diecezji krakowskiej).
- ok. 1272r. - w okresie rządów Władysława I, księcia
opolskiego, Oświęcim otrzymał prawa miejskie na wzór dolnośląskiego
Lwówka (Prawo lwóweckie było jednym z polskich odmian prawa
magdebruskiego). Został również w tym czasie wydany przywilej na
wójtostwo miasta Oświęcimia.
- ok. 1281r. - W wyniku podziału księstwa opolskiego, ziemia
oświęcimska weszła w skład, powstałego z tego podziału, księstwa
cieszyńskiego.
- 1291r. (3 września) - Oświęcim otrzymał potwierdzenie
posiadanych już praw miejskich rozszerzonych teraz dodatkowo o nowy
przywilej sądowniczy i gospodarczy.
- 1312 - 1317r. - z podziału księstwa cieszyńskiego powstało -
niezależne ani od Polski, ani od Czech - nowe księstwo oświęcimskie ze
stolicą w Oświęcimiu, którego samodzielnym władcą został książę
Władysław.
- 1327r.(24 lutego) - książę Jan zwany Scholastykiem złożył
hołd poddańczy Janowi Luksemburczykowi, królowi czeskiemu. Był to akt o
doniosłej konsekwencji, gdyż uzależniał księstwo na przeszło sto lat od
wpływów Korony Czeskiej.
- 1445r. (19 stycznia) - nastąpił podział księstwa
oświęcimskiego na: księstwo oświęcimskie, zatorskie i toszeckie. Władcą
księstwa oświęcimskiego został książę Jan IV.
- 1457r. (21 lutego) - książę Jan IV sprzedał królowi
polskiemu Kazimierzowi Jagiellończykowi księstwo oświęcimskie i tym
samym księstwo to wraz z Oświęcimiem połączone zostało osobą króla z
Koroną Polską.
- 1564r. (25 lutego) - na sejmie warszawskim król Zygmunt
August wydał przywilej inkorporacyjny uznający ziemie księstwa
oświęcimskiego i księstwa zatorskiego (wykupionego w 1494r. przez króla
Jana Olbrachta) za część składową Korony Polskiej. Od chwili pełnej
inkorporacji, księstwa te administracyjnie weszły w skład województwa
krakowskiego, jako powiat śląski, przy równoczesnym zachowaniu swoich
tytułów księstw. Językiem urzędowym został język polski. Największą
plagą miasta były pożary, a w połowie XVII wieku, okres wojen
szwedzkich zapoczątkował upadek gospodarczy Oświęcimia.
- 1772r. - w wyniku pierwszego rozbioru Polski, Oświęcim wraz
z całą ziemią oświęcimską i zatorską znalazł się w granicach zaboru
austriackiego, jako część tzw. Galicji.
- 1793r. - cesarz austriacki Franciszek II potwierdził
Oświęcimiowi wszystkie otrzymane od poprzednich władców przywileje,
rozszerzając je o prawo do 12 jarmarków rocznie, a ponadto nadał mu
tytuł miasta municypalnego oraz nowy herb.
- XIX w. (II połowa) - Oświęcim staje się ważnym węzłem
kolejowym, ponieważ zbiegły się tu w tym czasie trzy linie kolei
żelaznej.
- 1863r. (23 sierpnia) - miał miejsce groźny w skutkach pożar.
Pastwą płomieni padło 2/3 miasta, w tym budynek ratusza, górna część
kościoła parafialnego i dwie synagogi.
- 1872 - 1875r. - budowa nowego ratusza miejskiego.
- 1874r. - powołano do życia - za przykładem Krakowa - Ochotniczą Straż Pożarną.
- 1881r. (23 czerwca) kolejny duży pożar. Spłonęła część
kościoła parafialnego, plebania, wikarówka, budynek szkolny i szpitalny
oraz przeszło 50 zabudowań.
- 1910r. (1 lipca) - powołano do życia starostwo oświęcimskie z siedzibą w Oświęcimiu.
- 1915 - 1916r. - pierwszy rok nowo powstałego gimnazjum w Oświęcimiu.
- 1917 - 1918 - na tzw. "Łazach" na Zasolu powstało nowe osiedle określane jako "Barakowe", "Nowe Miasto"; lub "Oświęcim III",
- 1918r. (3 listopada) - polska Komisja Likwidacyjna w Krakowie
powołała , dla powiatu oświęcimskiego, Powiatowy Komitet Komisji
Likwidacyjnej (pierwszy zalążek cywilnych, oficjalnych władz polskich
na terenie powiatu oświęcimskiego).
- 1919r. (2 sierpnia) - w skład województwa krakowskiego wśród 24 powiatów politycznych znalazł się powiat oświęcimski (bez Kęt).
- 1919r. (25 sierpnia) - w Oświęcimiu został powołany do życia Komitet Niesienia Pomocy Górnoślązakom.
- 1920r. (30 grudnia) - Powołano do życia w Oświęcimiu Powiatowy Komitet Plebiscytowy.
- 1924r. (26 października) - uroczyste oddanie do eksploatacji
żelbetowego mostu na rzece Sole, usytuowanego pod oświęcimskim zamkiem.
- 1929 - 1932r. - Oświęcim był siedzibą samorządowych władz
powiatowych. Z dniem 1 kwietnia 1932r. powiat oświęcimski został
zlikwidowany; część jego obszaru (ziemia zatorska) powróciła do powiatu
wadowickiego, a pozostały teren znalazł się w granicach powiatu
bialskiego.
- 1939r. (3-4 września) - bitwa pod Rajskiem (około 5 km od
miasta) - ostatni akord walk granicznych prowadzonych w obronie Śląska
przez Armię Kraków.
- 1939r. (4 września) - wycofujące się z terenu Oświęcimia i
okolic Wojsko Polskie wysadziło w powietrze most na rzece Sole łączący
lewo i prawobrzeżną część miasta.
- 1939r. (październik) - część województwa krakowskiego min.
powiat bialski z miastami: Biała, Kęty, Oświęcim i Wilamowice, włączono
do Rzeszy Niemieckiej.
- 1940r. (14 czerwca) - do założonego przez Niemców
Konzentrationslager Auschwitz, przybył pierwszy transport Polaków -
więźniów politycznych. Zapoczątkowało to wielką tragedię ludzką jaka
miała się rozegrać na ziemi oświęcimskiej.
- 1940 - 1944r. - okupant przeprowadził wiele akcji
przesiedleńczych i wysiedleńczych z okolicznych miejscowości. Wolne po
wysiedleniu miejsca zajęli osadnicy niemieccy i Volksdeutsche.
- 1940 - 1944r. - trwała przebudowa rynku i ulic w centrum miasta.
- 1941 - 1942r. - powstał obóz w Brzezince (KL Auschwitz II -
Birkenau), obóz w Monowicach /KL Auschwitz III - Monowitz) i kilka
podobozów oświęcimskich.
- 1941 - 1944r. - budowa Zakładów I.G. Farben w Dworach koło
Oświęcimia. Dały one początek obecnej Firmie Chemicznej "DWORY" S.A.
(jeszcze do niedawna Zakładom Chemicznym "Oświęcim" S.A.)
- 1945r. (19 stycznia) - został wyprowadzony z obozu ostatni pieszy transport ewakuacyjny więźniów.
- 1945r. (styczeń) - w ostatniej fazie likwidacji obozu esesmani
wysadzili w powietrze komory gazowe i krematoria znajdujące się w
Brzezince oraz podpalili baraki, w których przechowywali mienie po
zamordowanych. Ponadto ewakuacją objęto będące w budowie wyżej
wymienione zakłady.
- 1945r. (26 stycznia) - oswobodzenie obozu.
- 1945r. (27 stycznia) - wkroczenie wojsk radzieckich do Oświęcimia.
- 1945r. (31 stycznia) - przybyła do Oświęcimia ekipa
przedstawicieli polskiego Głównego Urzędu Naftowego, który z ramienia
władz polskich objął w posiadanie byłe zakłady I.G. Farben w Dworach
koło Oświęcimia.
- Od polowy lutego do 31 sierpnia 1945r. - teren zakładów
chemicznych przyjęty uprzednio przez władzę polskie, zajmowały wojska
radzieckie. W tym okresie radzieckie grupy techniczne, traktując te
zakłady jako zdobycz wojenna, rozpoczęły demontaż i wywóz na wschód
urządzeń technicznych. Ponowne objecie tych zakładów przez władze
polskie nastąpiło z dniem 31 sierpnia 1945roku.
- 1945r. - do końca tego roku na terenie Oświęcimia
uruchomiono 4 zakłady pracy i wraz z ich rozwojem przybywało wiele
nowych miejsc pracy.
- 1947r. (2 lipca) - na terenie byłego obozu zagłady (KL
Auschwitz - Birkenau) utworzone zostało Państwowe Muzeum
Oświęcim-Brzezinka.
- 1951r. (1 stycznia) - utworzono powiat oświęcimski z
siedzibą w Oświęcimiu. W skład powiatu weszły 4 miasta i 6 gmin
zbiorowych.
- 1967r. (16 kwietnia) - odsłonięto w Brzezince na terenie
byłego obozu KL Auschwitz - Birkenau Międzynarodowy Pomnik Ofiar
Faszyzmu.
- 1975r. (1 czerwca) - został wprowadzony nowy podział
administracyjny kraju. W wyniku tej zmiany, w skład nowo powstałego
wtedy województwa bielskiego wszedł m.in. dotychczasowy powiat
oświęcimski (bez miasta Brzeszcze i gminy Jawiszowice).
- 1979r. (15 marca) - w miejsce istniejącego od stycznia
1974r. stanowiska Naczelnika Miasta, Prezes Rady Ministrów zatwierdził
dla Oświęcimia stanowisko Prezydenta Miasta Oświęcimia.
- 1979r. (7 czerwca) - wizyta papieża - Polaka Jana Pawła II na terenie byłego obozu zagłady KL Auschwitz - Birkenau.
- 1979r. - UNESCO wpisało Państwowe Muzeum w Oświęcimiu - Brzezince na Listę Dziedzictwa Światowego.
- 1985r. (27 stycznia) - miasto zostało odznaczone orderem Krzyża Grunwaldu II klasy.
- 1985r. - I Festiwal Filmów Amatorskich p.n. "Kochać człowieka" odbywający się cyklicznie co dwa lata, do dnia dzisiejszego.
- 1988r. (31 maja) - oddano do eksploatacji żelbetowy most na rzece Sole w Oświęcimiu, noszący nazwę "Jagielloński".
- 1992r. (sierpień) - odbyły się prezentacje światowych zespołów
folklorystycznych w ramach Tygodnia Kultury Beskidzkiej i do dnia
dzisiejszego miasto bierze udział w tej cyklicznej imprezie.
- 1996r. - opracowanie dla miasta Oświęcimia "Oświęcimskiego
Strategicznego Programu Rządowego" związanego z istnieniem na tym
terenie Państwowego Muzeum Oświęcim - Brzezinka.
- 1999r. (1 stycznia) - został wprowadzony nowy podział
administracyjny kraju, w wyniku którego uległy likwidacji urzędy
rejonowe a powstały powiaty. W wyniku tej reorganizacji w Oświęcimiu
została stworzona siedziba powiatu, obejmującego gminy: Zator, Kety,
Oświęcim, Chełmek, Przeciszów, Osiek, Brzeszcze, Polanka Wielka.